2021-09-25

Kwiecień miesiącem wiedzy na temat autyzmu

Słowo autyzm pochodzi z języka greckiego (αὐτός, autós) i oznacza sam, zamknięty w sobie. Pojęcie autyzmu zostało wprowadzone w 1912 roku przez szwajcarskiego psychiatrę Eugena Bleulera przy opisie schizofrenii. W 1943 roku amerykański pediatra austriackiego pochodzenia Leo Kanner opisał pierwsze przypadki autyzmu wczesnodziecięcego i stworzył kategorię diagnostyczną o nazwie zespół Kannera. Z kolei w 1944 roku austriacki pediatra i psychiatra Hans Asperger opisał łagodną formę autyzmu i nazwał ją psychopatią dziecięcą. W 1980 roku wprowadzono kryteria diagnostyczne do DSM IV a psychopatię dziecięcą zastąpiono terminem zespół Aspergera.

Z autyzmem ludzie spotykali się już w starożytności. Nie znano jego przyczyn i traktowano jako chorobę pochodzącą od bogów. Osoby nim dotknięte uważano za boskie. W średniowieczu było inaczej. Osoby cierpiące na autyzm traktowano jako diabelskie, owładnięte demonami, obłąkane i często, aby wyplenić demona, stosowano wobec nich ciężkie kary cielesne.

Twórcy pojęcia uważali, że autyzm, obok upośledzenia umysłowego i schizofrenii, to najgorsze i najostrzejsze zaburzenie psychiczne, jakie może dotknąć dzieci. Wskazywali, że jego przyczyną były tak zwane: „zimne matki”, czyli kobiety, które nie kochały swoich dzieci i były wobec nich oziębłe. Utrzymywano także, że przy udziale określonego leczenia można z autyzmu wyrosnąć.

Spośród typowych objawów autyzmu można wymienić:

  • trudności w nawiązywaniu kontaktów,
  • trudności w przestrzeganiu reguł społecznych,
  • problemy ze zrozumieniem reakcji i emocji innych ludzi,
  • wyrażanie własnych uczuć w nietypowy sposób,
  • trudności w posługiwaniu się mową werbalną,
  • ograniczony zasób słów,
  • trudności z rozumieniem kontekstu,
  • trudności z wyrażaniem abstrakcyjnych pojęć,
  • problemy w interakcjach z innymi ludźmi,
  • brak okazywania wzajemności.

Dziś przyjmuje się, że autyzm to zespół zaburzeń rozwojowych dziecka, ujawniający się do 30. miesiąca życia, związany z wrodzonymi, genetycznymi dysfunkcjami neurologicznymi. Ocenia się, że występuje u 5-6 (a nawet 15 osób) na 10 tys., cztery razy częściej u chłopców niż u dziewczynek. Autyzm jest określany jako „spektrum zaburzeń”, ponieważ dotyka osoby w różnym wieku i w różnym stopniu. Nie ma dwóch takich samych osób dotkniętych autyzmem.

Jak już wiemy, zespół Aspergera jest łagodną formą autyzmu. Jest zaburzeniem neurologicznym, które oddziałuje na umiejętności człowieka niezbędne przy komunikacji i w relacjach z innymi ludźmi. Cechy charakterystyczne dla zespołu Aspergera różnią się w zależności od danej osoby, ale zawsze można wyodrębnić trudności wspólne, takie jak: problemy ze zrozumieniem sygnałów społecznych, nieumiejętność rozróżnienia stylów komunikacji językowej, upośledzenie umiejętności poznawczych, trudności z drobną motoryką oraz zaburzenia integracji sensorycznej.

Zachowania opisane przez Aspergera uwarunkowane są neurologicznie i nie oznaczają specjalnego nieprzestrzegania zasad lub nieposłuszeństwa. Czasem błędnie panuje negatywne przeświadczenie, że dzieci z zespołem Aspergera są zdeprawowane i łobuzerskie. Jako, że jest to zaburzenie neurologiczne, osoby z nim mają często problemy z kontrolowaniem swego zachowania. Niezwykle ważne jest rozumienie zasadniczych podstaw psychologicznych oraz medycznych zaburzenia, po to, aby rozwijać skuteczne metody nauczania, by pomóc takim osobom w kontrolowaniu swoich zachowań.

Do najczęściej spotykanych problemów w kontaktach z dzieckiem z zespołem Aspergera możemy zaliczyć:

  • problemy społeczne: brak rozumienia sygnałów społecznych i subtelności języka, dosłowna interpretacja słów innych ludzi, naiwność społeczna, trudności w angażowaniu się we wspólna rozmowę, tendencja do mówienia bez ogródek, bez zwracania uwagi na wpływ swoich słów na innych, nieumiejętność nawiązywania przyjaźni,
  • problemy komunikacyjne: trudności w rozumieniu społecznych niuansów, takich jak sarkazm i metafora, nienaturalna modulacja głosu, słaby kontakt wzrokowy, nieadekwatna do sytuacji mimika twarzy i gestykulacja, bardzo duże trudności w rozumieniu sygnałów niewerbalnych innych osób, trudności w utrzymywaniu interakcji,
  • problemy poznawcze: specyficzny, dosłowny sposób myślenia, trudności w odróżnianiu informacji istotnych od mało ważnych, trudności w generalizacji oraz stosowaniu nabytej wiedzy i umiejętności w różnych kontekstach, słaba koncentracja, trudności w rozumieniu pojęć abstrakcyjnych,
  • problemy sensoryczne i motoryczne: zabużona wrażliwość na bodźce zmysłowe (niska na ból, temperaturę, wysoka na niektóre dźwięki, hałas, krzyk), obronność dotykowa, trudności w zakresie motoryki małej (dysgrafia), niezdarność ruchowa.

Powyższe cechy mają odbicie w problemach pojawiających się w procesie uczenia się, problemach wychowawczych oraz komunikacji.